a
اموزشی

صحیح و معتل

در این مقاله مبحث صحیح و معتل را برایتان باز میکنیم.

صحیح و معتل

عله: یعنی مرض و عامل بیماری

حروف عله:  حروفی که عامل بیماری هستند. (و.ا.ی)

معتل یعنی مریض

فعل معتل:

فعلی است که در حروف اصلی آن حرف عله باشد.

مانند: وجد،یسر،ودع، وصل،یقن،یئس  و…

بر اساس جایگاه حرف عله فعل معتل به سه دسته تقسیم میشود:

  1. معتل الفاء یا مثال: اولین حرف اصلی فعل حروف عله است.

مثال: وقف، وصل،یسر،یبس

  • معتل العین یا اجوف: دومین حرف اصلی فعل ،حرف عله است.

مثال:قال،قام،باع،سار

  • معتل اللام یا ناقص: سومین حرف اصلی فعل ،حرف عله است.

مثال:دعا،تلا،رمی،بکی

فعل لفیف: به فعلی گویند که دو حرف اصلی آن از حروف عله باشد و بر دو نوع است:

۱٫مقرون: دو حرف عله نزدیک به هم باشد: طَوَیَ – هَوََیَ – شَوَیَ – زَوَیَ 

۲٫ مفروق: دو حرف عله با فاصله بیایند: وَلَیَ – وَفَیَ وصی

به فعل معتلی که حرف عله اش واو است معتل واوی و در صورتی که حرف عله (یا) باشد ،معتل یایی گفته میشود.

*یکی از مهمترین نکات در مبحث اعلال شناخت ریشه ی فعل و توانایی صرف ماضی و مضارع وامر فعل های معتل است،زیرا تست های کنکور به گونه ای طراحی میشوند که با شناخت ریشه ی فعل های معتل و نیز صرف صیغه های مختلف ماضی،مضارع و امر آن قابل پاسخگویی هستند.

صحیح و معتل

نمونه تست:

عین ما لیس فیه فعل معتل:

۱)من یساعد اخاه ینصره الله فی حیاته   

۲)اذ اصابتنی مصیبه فلا اقنط من فضل الله

۳)ما یئس المریض الذی لم یشف من مرضه الصعب

۴)واجه الصیاد فی الغابه ظبیا جمیلا ولکن ما صاده

پاسخ:گزینه ی ۱؛ اگر به ریشه ی دو فعل ینصر و یساعد نگاه کنیم، متوجه میشویم که هیچ یک از انها معتل نیستند و ریشه های آن نصر و سعد میباشد . اما افعال گزینه های دیگر از ریشه های صوب، یئس،وجه،صید هستند که در حروف اصلی انها حرف عله مشاهده میشود.

چون فعل معتل را به دلیل داشتن حروف عله نمیتوان به راحتی صرف کرد،تغییراتی در ان انجام میدهند که به ان تغییرات عله میگویند.

انواع اعلال:

  1. اعلال به قلب: در این نوع اعلال حرزف عله را به حرف عله ی دیگری تبدیل میکنیم.

قول: قال

بیع:باع

  • اعلال به اسکان:در این نوع اعلال حرف عله ساکن میشود.

یقْوُمُ:یقَوْمُ

  • اعلال به حذف:در این نوع اعلال حرف عله حذف میشود.

یقُوْمُ:لم یقُم

یقول:لم یقل

نکته : حرکات باید با حروف تناسب داشته باشد. مثلا: فتحه با الف ، ضمه با واو ، کسره با یاء

۲٫ فعلهای مثال واوی در مضارع حرف علّه معمولاً حذف میشود.

مثال:

         وَصَلَ  یَوصِلُ  یَصِلُ

*حرف عله نمیتواند حرکت ضمه و کسره را قبول کند و ان را به ماقبلش منتقل میکند.   یطْیِرُ:یَطِیْرُ

*هرگاه حرف عله و حرف پس از ان ساکن باشد،حرف عله را حذف میکنیم.

لم یدوْرْ:لم یدُرْ

اعلال در مثال

اعلال در ماضی مثال:در صیغه ی ماضی فعل های مثال،هیچگونه اعلالی رخ نمیدهد و مانند فعل های معمولی صرف میشود. وقف ،وقفا،وقفوا و…

اعلال در مضارع مثال:هرگاه فعل مثال واوی به مضارع ثلاثی مجرد و معلوم تبدیل شود برای راحتی تلفظ حرف عله را حذف میکنیم.یورد:یرد

*اگر فعل مثال واوی به مضارع مجهول و یا به مضارع یکی از باب های ثلاثی مزید برود،حرف عله ی واو حذف نمیشود. وهب:یوهب

اعلال در امر مثال: در فعل امر مثال حرف عله حذف میشود. هب

اعلال در اجوف

اعلال در ماضی اجوف:ابتدا در همه ی صیغه ها ،حرف عله برای تناسب بافتحه ی حرف قبل از خودش تبدیل به الف میشود و سپس از صیغه ی ششم به بعد به دلیل التقاساکنین ،حرف عله حذف میشود.

قال                                            قالت

قالا                                           قالتا

قالوا                                          قلن

قلتَ                                           قلتِ

قلتما                                          قلتما

قلتم                                           قلتن

        قلتُ

       قلنا

اعلال در مضارع اجوف:

در همه ی صیغه ها ضمه یا کسره ی حرف عله به حرف ساکن قبل از خودش منتقل میشود ولی در دوصیغه ی جمع مونث به دلیل التقای ساکنین ،حرف عله حذف میشود. (یقلن،تقلن)

*فعل مجهول از مضارع اجوف هماهنگ با شُغال ساخته میشود:یُقال،یُراد

اعلال در امر اجوف:

فعل امر اجوف از مضارع اعلال شده ساخته میشود،لذا در صیغه های بدون ضمیر(۱،۴،۷،۱۳،۱۴) به دلیل التقای ساکنین حرف عله حذف میشود ولی مابقی صیغه ها به همان اعلال مضارع باقی میمانند.

لِیقُل، قُل و…

اعلال در ناقص

اعلال در ماضی ناقص:در صورتی که عین الفعل آن مفتوح باشد در صیغه ی ۱ حرف عله برای تناسب با فتحه ی قبل از خودش تبدیل به الف میشود.در صیغه های ۳ و ۴ و۵ حرف عله حذف میشود و صیغه های دیگر بدون اعلال باقی میماند.

رَجا  رَجَوَا   رَجَوا                 رجت    رجتا     رجون

رجوت  رجوتما  رجوتم            رجوتِ   رجوتما رجوتُن

اعلال در مضارع ناقص:

در صیغه های بدون ضمیر (۱،۴،۷،۱۳ و ۱۴) چون حرکت ضمه بر حرف عله ثقیل است،حرف عله ساکن میشود.در صیغه های ۳،۹،۱۰ حرف عله حذف میشود و مابقی صیغه ها بدون اعلال باقی میمانند.

اعلال در امر ناقص:فعل امر ناقص از مضارع ناقص ساخته میشود.بنابراین در صیغه های ۱،۴،۷،۱۳ و ۱۴  و صیغه های ۳و ۹ و ۱۰ نیز بر اساس اعلال مضارعشان ،حرف عله حذف میشود و مابقی صیغه ها بدون اعلال می ماند.

فعل صحیح

فعلی که هیچ از حروف عله در ان وجود ندارد.

صحیح مهموز:فعلی است که یکی از حروف اصلی ان حرف همزه باشد.

مهموزالفا:اولین حرف اصلی اش حرف همزه است.أمر،أخذ

مهموزالعین:دومین حرف اصلی اش همزه است.سأل،رأی

مهموز اللام:سومین حرف اصلی اش همزه است.قرأ،لجأ

صحیح مضاعف:فعلی است که دو حرف اصلی ان هم جنس و هم شکل باشد.مدَّ،شدَّ

صحیح سالم:فعلی است که هیچ یک از حروف اصلی آن نه عله است و نه همزه و دو حرف همجنس باشد.   جلس،ذهب

برای اطلاعات بیشتر ،مشاوره رایگان و شرکت در کلاس های انلاین و حضوری ما با شماره ی زیر تماس بگیرید.

۰۹۳۹۲۱۱۷۸۰۶

اینستاگرام ما

سایت اینترنتی ما

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن