a
اموزشی

منصرف و غیر منصرف

یکی از موارد مهم در تجزیه ی اسم مبحث منصرف و غیر منصرف می باشد.

   اسم منصرف

اسم معربی است که میتواند تنوین و تمام حرکات مختلف اعراب را بپذیرد.

مانند: خرج تلمیذٌ– رایتُ تلمیذاً-سلمتُ علی تلمیذٍ

خرج التلمیذُ-رایتُ التلمیذَ– سلمتُ علی التلمیذِ

اسم غیر منصرف

اسم معربی است که نمیتواند تنوین و حرکت کسره را در حالت جر بگیرد و به جای کسره،فتحه میگیرد.

مانند:

قال ابراهیمُ: ابراهیم فاعل است، علامت رفع ضمه است.

عرفتُ ابراهیمَ: ابراهیم مفعول است، علامت نصب فتحه است.

سمعتُ مِنْ ابراهیمَ: ابراهیم مجرور است، علامت جر فتحه است.

اسم غیر منصرف در دو حالت میتواند در حالت جری،کسره نیز بگیرد:

۱- ال داشته باشد، صلیتُ في المساجدِ

۲- مضاف شود، صلیتُ في مساجدِ اللهِ

مساجد در دوجمله ی بالا ، با اینکه غیر منصرف است نباید در حالت جری کسره بگیرد ولی چون «ال» دارد یا مضاف شده،توانسته کسره بگیرد.

بیشتر اسم ها منصرف اند و اسم های غیر منصرف (ممنوع من الصرف)عبارت اند از:

۱-اسم خانوم ها :مریم،فاطمه،زهزا،زینب و….

۲-اسم های غیر عربی اقایان مانند انوشیروان،ابراهیم،اسحاق،یوسف،یعقوب،ابلیس و…

نکته : اسم اقایان اگر بر وزن مفعول(محمود)،فاعل(صالح)،فعیل(سعید)و….باشد،منصرف است.

اسامی اقایان و خانوم هایی که سه حرفی و ساکن الوسط باشد نیز منصرف است. نوح،لوط،هند،هود،شیث

۳- اسم کشورها،شهرها و قبیله ها مانند:ایران،طهران، قریش و…

۴- صفت هایی بر وزن (أفعل،فُعلی،فَعلی)

۵-جمع هایی بر وزن مفاعل،مفاعیل،فواعل،فواعیل،افاعل،افاعیل

*****نکته:

اسم هایی مانند اساتیذ و تلامیذ اگرچه بر وزن افاعیل هستند وغیر منصرف اند ولی اگر به ة گرد ختم شوند منصرف اند.اساتذة،تلامذة

منصرف و غیر منصرف

نکات اضافه تر در این موضوع

عَلَم: اسم علم در شش موضع غیر منصرف میباشد:

۱-   هر گاه علم مختوم به «ان» زائد باشد: رمضان، رضوان، زیدان

نکته:باید قبل از «ان» زائد سه حرف اصلی موجود باشد و اگرنه منصرف می باشد.

۲-  اگر بر وزن فعل یا شبه فعل باشد : یزید، احمد و تغلب.

۳-   هر گاه علم تر کیب مزجی باشد: بعلبک ، بیت لحم.

نکته: در ترکیب مزجی اگر جزء دوم معرب نباشد منصرف می باشد مانند ترکیب عددی ( خمسه عشر) و اسمهایی که به «ویه» ختم می شوند : سیبویه ، بابويه

۴-  هر گاه علم اعجمی ( غیر عربی) و زائد بر سه حرف باشد : ابراهیم یعقوب              

   نکته: اگر علم اعجمی سه حرفی «ساکن الوسط» باشد منصرف است: نوْح، لوْط و اگر «متحرک الوسط» باشد غیر منصرف می باشد: شَتَر، لَمَک

نکته دوم:  نامهای انبیاء به دلیل ۱- علم بودن ۲- عجمی بودن، غیر منصرف میباشند به جز این شش اسم « محمد، شعیب، صالح، هود، نوح، لوط »‍» نامهای ملائکه نیز این چنین میباشد به جز « رضوان، مالک، نکیر، منکر).

۵-هرگاه علم مونث لفظی یا معنوی باشد:

لفظی: معاویه، طلحه

معنوی:زینب، مریم.

* اسمهای علم مونث بیش از سه حرف غیر منصرف اند: زینب، سعاد اما اسمهای سه حرفی دو حالت دارند :

۱- اگر « متحرک الوسط» باشند غیر منصرف اند : سَحَر، سَقر 

۲- اگر «ساکن الوسط» باشند: جور ، هند

۶-جمع عَلَم با عدل موجب غير منصرف بودن اسم مي شود : «عُمَر ، زُمَر»

عدل عبارت است از از تغيير كلمه از وزن و صيغه اصلي خود و دو نوع مي باشد

الف : تحقيقي : آن است  كه كلمه از اصل خود عدول نموده مثل «احاد» كه معدول «اَحَد» مي باشد و «اُخَر» كه معدول «آخر» مي باشد .

ب : تقديري : عدولش از اصل چيز ديگري بوده است و اينها مجموعاً پانزده كلمه مي باشند بر وزن «فُعَل»

نكته اول : هر چه بر وزن « فُعال ،‌ مَفعَل » از عدد باشد عدل قياسي «‌تحقيقي »‌ محسوب مي شود كه عبارتند از « احاد و موحد و ثُناء مَثني … عشار معشر »

مثال : جاء القوم اُحاد مَوحَد يعني : جاء القوم واحداً واحداً .

شرايط غير منصرف بودن صفت در عربی

۱-   بر وزن « فَعلان » و مؤنث آن بر وزن « فَعلي »‌باشد « سَكران – سَكري »

۲-   صفت بر وزن « أفعل »‌باشد : أحمر ، أعرج

۳-   در صوريتكه صفت معدول از لفظ ديگري باشد « ُاخَر » جمع اخري

       شرايط غير منصرف بودن جمع

۱-   بر وزن « مفاعل »‌باشد مانند « مساجد ، أكارم ، فياصل »

۲-   بر وزن « مفاعيل » باشد مانند « مصابيح »


اگر تو این درس مشکل داشتید و یا جهت مشاوره ی انگیزشی حتما با ما تماس بگیرید

۰۹۳۹۲۱۱۷۸۰۶

اینستاگرام ما

سایت اینترنتی ما

لازم و متعدی

معلوم و مجهول

معرب و مبنی

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن